Hagia Sophia…

I znowu będzie nieco historycznie… Bardzo historycznie i bardzo dokładnie… Budowę pierwszej świątyni dokończył Konstancjusz. Została ona poświęcona w 360 roku przez patriarchę Eudoksjusza. Obok kościoła znajdowało się baptysterium nazywane Olympas (czasami zwane skeuophylakion). Kościół ten został zburzony w roku 404 i odbudowany za regencji Antemiusza. Patriarcha Attikus poświęcił kościół w październiku 415 roku, jednak Antemiusz tego nie dożył. Ten kościół z kolei został zburzony w czasie powstania Nika i ostatecznie nowy wybudował Justynian, istnieje on do dzisiaj. Wersję ostateczną ukończono w 537 roku. Zbudowana przez Antemiusza z Tralles i Izydora z Miletu, który dokończył dzieło. Zewnętrzny mur budynku tworzy wielki prostokąt o wymiarach 92 na 70 metrów. Centrum stanowi absyda. Była ona kilkakrotnie burzona w wyniku trzęsień ziemi. Największe w roku 989 za rządów Bazylego II. Zrekonstruował wówczas kościół armeński architekt Tradt kończąc jego odbudowę w996 roku. W kolejnych wiekach trzęsienia ziemi naruszały budowlę, ale jej nie zburzyły. Za rządów sułtana Mehmeta II (1453-1481) kościół przekształcono w meczet. Kościół z czasów Justyniana był od strony zachodniej poprzedzony przez atrium. Obszar zamykał portyk. Atrium całkowicie zniknęło, w jego miejscu znajduje się część ogrodów. Pięć bram prowadziło z atrium do eksonarteksu. (Narteks był to w architekturze wczesnego chrześcijaństwa, bizantyjskiej oraz w okresie wczesnośredniowiecznym, kryty przedsionek przy przedniej (frontowej) ścianie kościoła.) Kształt kościoła łączy w sobie cechy bazyliki i budowli na planie centralnym o wymiarach 71 m x 77 m. Centralna część nawy środkowej przykrywa olbrzymia kopuła o średnicy podstawy wynoszącej 31,2 m na krótszej osi, zaś 32,8 m na dłuższej. Wysokość od posadzki do najwyższego punktu kopuły to 55,6 m.Konstrukcja opiera się na czterech potężnych filarach umieszczonych w narożach kwadratu, oraz 107 kolumnach. Obciążenia przenoszone są przez cztery pendentywy. Jest to rozwiązanie typowe dla architektury bizantyjskiej. Wszystkie wcześniejsze kopuły opierały się całym obwodem na masywnych murach. Wprowadzona innowacja wywołała iluzję zawieszenia kopuły w powietrzu. Od wschodu i zachodu do kopuły przylegają dwie mniejsze półkopuły przykrywające pozostałą powierzchnię nawy głównej. Jednocześnie wspierają one kopułę centralną. Filary wzmacniają dwie pary przypór zbudowane od południa i północy. Od zewnątrz kopuły zasłonięte są bębnami, w których umieszczono szeregi okien oświetlających wnętrze kościoła. Oś wschód-zachód podkreślają podwójne rzędy kolumn, oddzielające nawy boczne z emporami od nawy głównej (naosu). Pod półkopułami nawy boczne od nawy głównej oddzielają także półkoliste eksedry. Nawy przykryto sklepieniami krzyżowymi, a kolumny połączono arkadami. Kościół poprzedzają dwa narteksy –wewnętrzny i zewnętrzny otwarty na prostokątne portykowe atrium. Ma ono wymiary (ok. 60 x 40 m). W środku atrium znajdowała się niegdyś fontanna, zaś prowadzącymi stąd schodami dochodziło się do licznych wejść w fasadzie kościoła. Do budowy kościoła użyto wiele drogich materiałów. Posadzki i bazy kolumn wykonano z ciemnoszarego marmuru. Do wykonania kolumn zastosowano w większości zielony marmur. Od nawy głównej eskedry oddzielone są kolumnami z czerwonego porfiru będącymi elementami spolium. Kapitele kolumn, nadłucza arkad i gzymsy oplata misterny relief o motywach roślinnych i geometrycznych. Wnętrze kopuły pokrywała złota mozaika, a na pendentywach umieszczono wielkie postacie cherubinów. Bogate było także wyposażenie kościoła. W dniu 7 maja 558 kopuła zawaliła się podczas trzęsienia ziemi. Budowla została wzniesiona w szybkim tempie i na granicy wytrzymałości materiałów. Możliwe, że pośpiech spowodował zbyt szybkie obciążenie niewyschniętej zaprawy łączącej warstwy cegieł. Kopułę odbudował, jednocześnie ją podwyższając, Izydor Młodszy, bratanek Izydora z Miletu (prace zakończono w 563). Wewnątrz kopuły umieszczono krzyż, który później zastąpił wizerunek Chrystusa. Więcej zmian wprowadziły przebudowy dokonane po przekształceniu kościoła w meczet. Dodano wtedy wysokie minarety i liczne mauzolea otaczające budowlę. Usunięto część mozaik i fresków, a pozostałe zamalowano. Z okresu osmańskiego pochodzi również osiem drewnianych medalionów zawieszonych u podstawy kolumny. Są to doskonałe przykłady islamskiej kaligrafii.  Umieszczono na nich osiem imion: Allaha, Mahometa, czterech pierwszych kalifów: Abu Bakra, Umara, Uthmanai Alego oraz dwóch wnuków Mahometa: Hasana i Husajna. W XVI w. przywieziono z Miletu i ustawiono w świątyni dwa olbrzymie marmurowe naczynia, w których prawdopodobnie przechowywano oliwę do lamp. W 1934, gdy meczet przekształcono w muzeum, rozpoczęto prace związane z odsłonięciem pierwotnego wystroju budynku.

Comments

comments